Chắc hẳn chúng ta không còn xa lạ với cụm từ “chiến lược” và gần đây nhất là “tư vấn chiến lược” – một nghề nghiệp đang lên ngôi. Công việc này vốn được nhìn nhận ở tầm vóc cao trong tổ chức hay quốc gia, nên trước đây thường bị cho là khó hiểu, xa rời đời sống thường ngày. Đó cũng là lý do vì sao ít ai thực sự quan tâm đến nó một cách thấu đáo.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, chúng ta nghe về “chiến lược” nhiều hơn trong mọi hành vi kinh tế, hoạt động kinh doanh, cho đến văn hóa – giải trí. Nó đã thực sự đi vào đời sống một cách sâu rộng hơn bao giờ hết.
Để hiểu đơn giản về tư vấn chiến lược, ta có thể xem đó là cách chúng ta tư duy trước khi hành động, nhằm tìm ra một hướng đi đúng đắn và tốt nhất, hợp lý để đạt được kết quả như mong muốn. Bản thân tôi nghĩ nghề này không có một chương trình đào tạo cụ thể nào cả. Bởi người làm tư vấn chiến lược thường đúc kết kiến thức từ quá trình học tập và làm việc chuyên sâu trong một lĩnh vực nhất định. Khi kiến thức đủ sâu và tầm nhìn đủ rộng, họ sẽ nâng tầm bản thân lên mức lãnh đạo: có cái nhìn bao quát, đủ hiểu biết và sự khôn ngoan để đánh giá, lượng trước mọi vấn đề.
Dưới đây, tôi xin chia sẻ một số thuật ngữ thường xuất hiện trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tư vấn. Các khái niệm và lời giải nghĩa này đều được đúc rút từ kinh nghiệm cá nhân hơn 20 năm làm việc và học tập của tôi.
1. Ý kiến mấu chốt (Strategic Point of View)
Đây chính là quan điểm có tính chiến lược. Nó cần ngắn gọn, cô đọng nhưng phải bao hàm đầy đủ ý đồ của tác giả để đánh mạnh vào tâm lý đối phương, buộc họ phải cân nhắc: Nên làm hay nên bỏ?
- Quan trọng: Ý kiến phải trọng tâm, không vòng vo dài dòng mà thiếu đi những điểm mấu chốt.
- Bình thường: Chúng ta gọi đây là Thông điệp – những câu chữ dễ nhớ, dễ hiểu, thường chỉ gói gọn trong một dòng.
2. Dòng thời gian – Mốc thời gian – Giai đoạn
Các thuật ngữ này được sử dụng để phân bổ nguồn lực phù hợp với dự án, nơi có nhiều hành động nối tiếp nhau nhằm thực hiện các mục tiêu ngắn hạn.
3. Mục đích và Mục tiêu
Đây là những cụm từ rất dễ hiểu nhưng cần phân biệt rõ:
- Mục đích: Là cái xuyên suốt, lâu dài, nằm ở đích đến cuối cùng của hành trình.
- Mục tiêu: Là những cột mốc cụ thể nằm trong từng giai đoạn ngắn.
4. Định hướng
Cách chúng ta đi từ điểm xuất phát tại thời điểm khởi đầu theo mục đích đang nhắm tới với dự tính đạt được kết quả mục tiêu. Đây là con đường, là phương pháp, là cách dẫn dắt bản thân hoặc cả một đội ngũ cùng làm theo định hướng định sẵn trong dự kiến nằm trong suy nghĩ hoặc viễn cảnh đã được định hình trong đầu. Có thể có nhiều kết quả mục tiêu được thể hiện bằng nhiều kịch bản/viễn cảnh. Tựu chung, vẫn xuất phát từ mong muốn, mục đích, mơ ước đã hình thành từ lúc khởi sự.
5. Kết quả mục tiêu
Là thứ mà chúng ta khao khát đạt được. Tuy nhiên, tùy vào tính chất công việc mà kết quả có thể xuất hiện rõ ràng ngay lập tức, hoặc phải mất một khoảng thời gian với nhiều phân đoạn khác nhau mới dần lộ diện.
6. Người lãnh đạo – Người thi hành – Người tư vấn
Tất cả các vai trò trong một tổ chức đều có sự gắn kết chặt chẽ từ cao xuống thấp. Điều quan trọng là mỗi cá nhân đều hiểu rõ bản thân và nhiệm vụ của mình, phối hợp hài hòa với xung quanh, nắm vững yêu cầu và nỗ lực hết mình vì mục đích chung.
7. Cách kể chuyện, dẫn chuyện (Storytelling)
Đây là cách nhà tư vấn đưa ra vấn đề. Nó không máy móc, rập khuôn theo một bài mẫu có sẵn mà đầy cảm hứng. Mục tiêu là truyền tải thông tin sao cho chạm đến nhận thức, tâm lý và hành vi của người nghe, từ đó giúp ý tưởng lớn được thấu hiểu và thấm sâu vào từng thành viên.
8. Thành công – Trì hoãn – Thất bại – Quay lại từ đầu
Đây là những trạng thái mà người tham gia dự án phải tiên lượng trước. Việc dự báo giúp chúng ta chuẩn bị tâm lý vững vàng và có những chiến lược dự phòng để bảo vệ nguồn lực cũng như “phòng thân” trước mọi biến cố.
9. Bài học và Rút kinh nghiệm
Chúng ta không bao giờ tránh được thất bại, nhất là khi thực hiện những điều mới mẻ mà dự đoán hoặc cách làm chưa chính xác. Đây là những hệ quả tất yếu mà bất kỳ ai tham gia vào quá trình thực hiện chiến lược đều phải sẵn sàng tiếp nhận nếu không ý thức rõ nhiệm vụ của mình.
Tạm kết: Tư vấn chiến lược không chỉ là những thuật ngữ khô khan, mà là sự kết hợp giữa tư duy logic và sự nhạy bén trong thực tiễn. Hiểu rõ những khái niệm cơ bản này sẽ giúp chúng ta có một nền tảng vững chắc để quản trị công việc và cuộc sống một cách hiệu quả hơn.
Luật sư Nguyễn Việt Thùy Trang
Biz-Mind Consulting 